Ostatni gasi światło ...
Kolarstwo przełomu lat dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych było światem, który żył szybciej, niż pozwalała na to biologia, i dlatego nieustannie musiał się wspomagać transfuzją, igłą, tabletką, milczącym porozumieniem zawartym pomiędzy zawodnikiem, lekarzem i całym peletonem. Doping nie był tam skandalem, lecz częścią krajobrazu, elementem systemu, który wymagał od swoich bohaterów przekraczania granic nie tylko fizycznych, ale i tych, których nikt nie chciał nazywać po imieniu. Gdy ten system w końcu pękł, nie wszyscy runęli w ten sam sposób. Lance Armstrong, Jan Ullrich i Marco Pantani jechali w tym samym peletonie historii, korzystali z podobnych metod i tej samej zbiorowej ciszy, ale gdy przyszło zapłacić rachunek, okazało się, że każdy z nich ma zupełnie inną zdolność amortyzowania upadku. Nie dlatego, że różnił ich doping. Dlatego, że różniło ich to, kim byli poza sportem.
Lance Armstrong, chirurg, który przeżył własną amputację
Upadek Lance’a Armstronga był publiczny i brutalny, bo w jednej chwili odebrano mu nie tylko siedem zwycięstw w Tour de France, lecz całą opowieść, którą przez lata sprzedawał światu z bezbłędną konsekwencją: o chorobie, o powrocie, o moralnej sile silniejszej niż system. Raport USADA z 2012 roku, a potem decyzja UCI, która pozostawiła w tabelach Touru puste lata, działały jak chirurgiczny nóż, precyzyjnie i bez znieczulenia. Mit zniknął. Została blizna. A jednak Armstrong nie wykrwawił się do końca. Od dawna rozumiał coś, czego wielu sportowców nie dopuszcza do siebie nawet u schyłku kariery, że ciało jest zasobem tymczasowym, a pieniądz, jeśli jest mądrze prowadzony, potrafi przeżyć reputację. Jeszcze jako czynny zawodnik inwestował poza sportem, wchodząc w świat venture capital, a jego wczesne udziały w Uberze okazały się decyzją, która po latach zapewniła mu finansową poduszkę w momencie, gdy wszystko inne się zawaliło. Ugoda z US Postal Service, zwroty honorariów, utrata sponsorów, to były realne, bolesne koszty. Ale możliwe do udźwignięcia. Armstrong stracił status, nie stracił kontroli. I być może właśnie to najbardziej drażniło opinię publiczną, że człowiek, który przegrał moralnie, nie przegrał egzystencjalnie.
Jan Ullrich. Zawodnik bez tlenu
Upadek Jana Ullricha nie miał jednego momentu kulminacyjnego. Nie da się go zamknąć w jednej dacie ani jednym obrazie. To był proces powolnego niedotlenienia, w którym kolejne elementy życia przestawały działać, zanim ktokolwiek zorientował się, że sytuacja jest krytyczna. Afera Operación Puerto z 2006 roku, powiązania z doktorem Eufemiano Fuentesem, zawieszenie, a w końcu dożywotnia dyskwalifikacja i odebranie wyników, wszystko to nie było szokiem, lecz potwierdzeniem tego, że droga powrotna już nie istnieje. Sport był dla Ullricha strukturą absolutną. Organizował dzień, ciało, ambicję, poczucie sensu. Gdy ta struktura zniknęła, nie pojawiło się nic w zamian. Bez treningów czas się rozlewał, bez startów przyszłość przestawała mieć kształt, a ciało, dotąd precyzyjne narzędzie pracy, stało się źródłem frustracji i wstydu. Finansowo Ullrich nie zbudował zaplecza, które mogłoby go ochronić przed tym rozpadem. Psychicznie nie miał języka, by opisać pustkę, w której się znalazł. Alkohol, narkotyki, konflikty z prawem, kolejne hospitalizacje, to nie były skandale w klasycznym sensie, lecz symptomy człowieka, który stracił jedyny znany sobie porządek świata. Ullrich przeżył, ale nie dlatego, że się odbudował. Przeżył dzięki interwencjom. Dzięki ludziom, którzy wyciągali go z miejsc, do których sam coraz częściej trafiał.
Marco Pantani – mit, który nie przeżył prawdy
Historia Marco Pantaniego jest najbardziej bezlitosna, bo pokazuje, jak kruche bywa życie zbudowane wyłącznie na micie. Pantani nie funkcjonował obok systemu, był jego emocjonalnym symbolem, romantycznym bohaterem, który wygrywał cierpieniem i samotnością na podjazdach. Gdy w 1999 roku został wykluczony z Giro d’Italia z powodu podwyższonego hematokrytu, formalnie nie złapano go na dopingu. W realiach epoki wszyscy jednak wiedzieli, co to oznacza. Dla systemu była to procedura. Dla Pantaniego, publiczne odebranie godności. Od tego momentu jego kariera już nigdy się nie odbudowała, ale ważniejsze było to, co działo się poza trasą. Pantani nie potrafił oddzielić siebie od roli, którą grał. Nie miał planu, który mógłby przejąć stery, gdy mit przestał działać. Izolacja, paranoja, depresja i narkotyki stały się jego codziennością, a każda próba powrotu była w istocie próbą odzyskania tożsamości, nie formy sportowej. Jego śmierć w 2004 roku była tragicznym finałem procesu, który zaczął się znacznie wcześniej w chwili, gdy okazało się, że bez spojrzeń tłumu nie ma już dla niego miejsca, w którym mógłby żyć.
Ten sam peleton, ta sama epoka, ta sama iluzja nieśmiertelności. A potem trzy różne lądowania: jedno na nogach, jedno na kolanach i jedno, po którym już nie było komu wstać. I tylko historia, spóźniona, chłodna i bezlitosna zapisuje dziś, że największą różnicą między nimi nie było to, jak wygrywali, lecz to, co zostało, gdy przestali być potrzebni.
komentarze